سبد خرید شما خالی است 
مدیریت کودکان در زمان جنگ و پس از جنگ | توصیه روانشناسان
این روزها، کسب مهارت مدیریت و مراقب از کودکان در زمان جنگ یک واقعیت غیرقابل انکار و در عین حال تلخ برای تمامی والدین است که راه فراری ندارد بلکه با پذیرش این واقعیت باید با آن روبهرو شویم.
باید بدانیم در زمان جنگ و پس از جنگ، آسیبپذیرترین قشر جامعه کودکان هستند؛ کودکانی که برای عبور از این دوران و کمک به شکوفایی کشور در آینده، نیاز به محافظت و مراقب روانی دارند. کودکان یا نوجوانانی که دنیایشان باید پر از بازی، مدرسه و رویا باشد ناگهان با صدای انفجار، ترس از دستدادن عزیزان و سردرگمی عمیق مواجه میشوند.
بنابراین در این مقاله که حاصل آخرین یافتههای روانشناسی کودک و تجربیات میدانی از شرایط جنگی اخیر در ایران است قدم به قدم یاد میگیریم که چطور از کودکان در زمان جنگ محافظت کنیم، چطور ترس آنها را مدیریت کنیم، چطور بعد از پایان جنگ آنها را به زندگی بازگردانیم، و اصلاً چطور باید جنگ را برای کودکان توضیح دهیم.
درک نیازهای روانی کودکان در شرایط جنگی
_چرا جنگ برای ذهن کودک، خطرناکتر از جسم اوست؟!…
با کمال تاسف و اندوه جانگداز، 208 کودک ایرانی جان خود را در این جنگ از دست دادهاند انتشار این خبر، ترس و اضطراب کودکانی که درکی از این موضوع نداشتهاند را دوچندان کردهاست. همانطور که میدانید تا به امروز، وظیفه ما در مجموعه نوواتویز، گسترش بازی و سرگرمی و شادی برای کودکان بوده است اما امروز زمان همدلی و کمک به مراقب روانی از کودکان هنگام جنگ است.
4 سوال اساسی که در ذهن کودکان شما در زمان جنگ میگذرد
باید بدانید که وقتی جهان پیرامون یک کودک ناامن میشود، ذهن او بیاختیار به دنبال کشف این دنیا میرود و او را با چالشها و سوالاتی روبهرو میکند که پاسخی برایشان ندارد:
- مرگ چه شکلی است؟
- آیا من در زمان جنگ زنده میمانم؟
- آیا افرادی که از من مراقب میکنند(والدین) در شرایط امن هستند؟
- بعد از پایان جنگ چه اتفاقی خواهد افتاد؟
شاید این سوالات تلخ و رد عین حال ساده بهنظر برسند اما پاسخ اصولی به اینها، زمینهساز تشدید استرس کودکان یا مراقب روانی از آنها در زمان جنگ است. در واقع اگر شما به عنوان والدین نتوانید پاسخی قانعکننده و آرامشبخش برای این سوالات داشته باشید، کودک شما هرگز احساس امنیت نخواهد کرد.
در ادامه به بررسی نشانههای پنهان آسیب روانی کودکان، نحوه صحبتکردن و توضیح جنگ به کودکان و روشهای مدیریت استرس و کاهش آسیب کودکان خواهیم پرداخت. تا پایان این مقاله تمامی موارد را به طور کامل مطالعه کنید تا بتوانید براساس دیگر سوالات و شخصیت منحصربهفرد کودکتان با او صحبت و همدردی کنید.
نشانههای پنهان آسیب روانی در کودکان در سنین مختلف
کودکان مانند بزرگسالان با تمامی احساسات خود آشنا نیستند و نمیتوانند احساساتشان را به راحتی با کلمات بیان کنند به همین دلیل اظطراب و ترس آنها اغلب از طریق نشانهها و تغییرات رفتاری، خود را نشان میدهد.
شناخت این نشانهها، قدم اول برای کمک به کودکان در زمان جنگ است :
کودکان پیش دبستانی (4 تا 6 سال)
- بازگشت به رفتارهای قبلی (پسرفت) مثل شبادراری، مکیدن انگشت یا درخواست برای خوابیدن در تخت والدین
- چسبندگی بیش از حد به والدین و مشکل در جدایی
- ترس از تاریکی و صداهای بلند
- کج خلقی و پرخاشگری غیرمنتظره
- بیاشتهایی یا پرخوری عصبی
کودکان دبستانی (6 تا 12 سال)
- سردردها و دلدردهای بدون علت فیزیکی
- مشکل در تمرکز و افت تحصیلی
- نگرانی افراطی درباره مرگ و میر (چه برای خود، چه برای والدین)
- بیخوابی یا کابوسهای مکرر
- تمایل بیشازحد به ماندن در خانه و خوابیدن
نوجوانان (13 تا 18 سال)
- گوشهگیری و انزوای اجتماعی
- تحریکپذیری و طغیانهای ناگهانی خشم
- سوالات عمیق فلسفی درباره عدالت، قدرت و معنای زندگی و زندگی پس از مرگ
- اضطراب درباره آینده و برنامههای شخصی
- کاهش عملکرد تحصیلی و بیعلاقگی به فعالیتهای سرگرمکننده قبلی
اگر هر کدام از این نشانهها را در فرزند خود مشاهده کردید، نگران نشوید اینها واکنشهای طبیعی به شرایط غیرطبیعی هستند. اما اگر این علائم بیش از چند هفته طول کشید یا شدت زیادی داشت، ابتدا با روشهای درمانی که در ادامه به آنها میپردازیم به او کمک کنید و اگر تاثیر زیادی بر حال او نداشت از یک متخصص روانشناس کودک کمک بگیرید.
چگونگی توضیح جنگ برای کودکان (راهنمای گام به گام)
یکی از بخشهای مهم و سخت هر پدر و مادری برای مدیریت کودکان در زمان جنگ، این است که چطور باید اصل ماجرا برای فرزندانشان توضیح دهند. آیا باید حقیقت را بگویند؟! یا بخشی از واقعیت را فراخور فهم و درک و سنش به او بگویند؟!
قانون اول؛ ماسک اکسیژن را اول به صورت خودتان بزنید
قبل از هرچیزی باید یک واقعیت مهم را بپذیرید: کودکان در هر سنی که باشند احساسات شما را میخوانند، حتی اگر چیزی نگویید.
طبق آخرین تحقیقات و تحلیل روانشناسان کودک، واکنش والدین نسبت به بحران، مستقیما روی سطح اضطراب کودکتان تاثیر میگذارد مثلا اگر شما وحشتزده یا منفعل باشید، کودک شما نیز همین احساسات را تجربه خواهد کرد.
پس قبل از اینکه با کودک صحبت کنید، مطمئن شوید که خودتان در وضعیت روانی مناسبی قرار دارید. اگر نیاز است چند دقیقه نفس عمیق بکشید، با یک دوست صحبت کنید، یا حتی گریه کنید، این کار را انجام دهید. یک والد آرام، بهترین سپر روانی برای کودک در برابر ترسهای جنگ است.
اصول طلایی گفتگو با کودکان درمورد جنگ
تمامی موارد زیر حاصل تحقیقات تیم لگو نوواتویز از مقالات معتبر است که شامل توصیههای روانشناسان کودک است پس به خوبی این موارد را در نظر داشته باشید.
1- سن کودک را در نظر بگیرید
برای پاسخگویی به سوالات کودک در مورد جنگ و توضیحی که باعث مراقب روانی از وی شود باید براساس فهم او سنجیده صحبت کنید:
کودکان زیر 6 سال (پیشدبستانی): تا حد امکان از جزئیات دوری کنید به آنها بگویید “آدمهای بدی هستند که میخواهند به ما صدمه بزنند، اما ما خیلی قوی هستیم و از هم محافظت میکنیم.” از توضیح مفاهیمی مثل مرگ، بمب و جنگ اجتناب کنید.
⇐ پیشنهاد مطالعه : روانشناسی تربیت کودک 3 ساله برای والدین دغدغهمند
کودکان 6 تا 12 سال (دبستانیها): میتوانید کمی جزئیتر صحبت کنید، اما همیشه بر نقش “محافظان” (سربازان، پلیس، پدر و مادر) تاکید کنید به آنها بگویید که جنگ در جای دوری اتفاق میافتد و شما همه تلاش خود را میکنید تا آنها امن باشند.
کودکان 12 تا 18 سال (نوجوانان): با آنها صادقانه و شفاف صحبت کنید نوجوانان توانایی درک مفاهیم پیچیده را دارند و اگر احساس کنند چیزی از آنها پنهان میشود، بیشتر مضطرب میشوند. از آنها بپرسید چه میدانند و چه احساسی دارند.
2- با سوال آنها شروع کنید نه با جواب آمادهای که در ذهن دارید
به جای آن که از روی نسخههای آماده، صحبت و سخنرانی خود را آماده کنید و به او بگویید اول باید از او سوال بپرسید؛ مثلا بپرسید : (تا حالا چی در مورد این اوضاع شنیده) یا (بیشترین نگرانی او در این ایام چیست؟) یا … این کار به شما نشان میدهد که کودک در چه شرایطی قرار دارد و در چه سطحی اطلاعات دارد همچنین چه تصورات غلطی در ذهن او شکل گرفتهاست.
3- صادق باشید اما وحشت نکنید
به کودکان دروغ نگویید که “هیچ اتفاقی نمیافتد” چون وقتی صدای انفجار را بشنوند، اعتمادشان به شما از بین میرود. به جای آن بگویید: «بله، اوضاع سختی داریم. اما من اینجا هستم و هر کاری از دستم بربیاد انجام میدم تا تو امن باشی.»
4- ممکن است پاسخی نداشته باشید
شما قرار نیست همه چیز را بدانید. جنگ پایان مییابد؟ کی؟ چطور؟ نمیدانید. اشکالی ندارد. بگویید: «نمیدونم جنگ کی تموم میشه، اما میدونم که من تا آخرش کنارت هستم و از این روزها باهم گذر میکنیم.»
5- گفتگو باید ادامهدار برای مدیریت کودکان در زمان جنگ
در مورد جنگ یک بار صحبت نمیکنید و تمام نمیشود شرایط تغییر میکند، سوالات جدیدی پیش میآید اجازه دهید کودک بداند که همیشه میتواند با شما درباره هر چیزی صحبت کند.
مدیریت ترس از جنگ در کودکان | تکنیکهای عملی کاهش اضطراب
حالا که میدانیم چطور باید صحبت کنیم، نوبت به اقدامات عملی میرسد. در این بخش، تکنیکهایی را یاد میگیرید که به کاهش مستقیم ترس و اضطراب کودکان در زمان جنگ کمک میکند.
1- قدرت روتین و تکرار؛ درمانکنندهای که دست شماست
در شرایط جنگی، هر چیزی که قابل پیشبینی باشد، به کاهش اضطراب کودک کمک میکند. حتی اگر مدارس تعطیل شدهاند و زندگی به هم ریخته، سعی کنید یک روال روزانه ثابت برای کودک ایجاد کنید .
چه کارهایی میتوانید انجام دهید؟
- سر ساعت مشخصی بیدار شدن و خوابیدن (حتی در پناهگاه یا خانه اقوام)
- زمانهای ثابت برای غذا خوردن
- اختصاص زمان مشخص برای بازی، درس خواندن و استراحت
- حفظ آیینهای خانوادگی مثل قصه شب یا تماس تصویری با پدربزرگ و مادربزرگ
این روتینها به کودک میگویند: “هنوز بعضی چیزها سر جای خودشان هستند. زندگی ادامه دارد.”
2- مدیریت کودکان در زمان جنگ با بازی درمانی
کودکان از طریق بازی با دنیای اطرافشان ارتباط برقرار میکنند. در زمان جنگ، بازی میتواند به یک ابزار درمانی قدرتمند تبدیل شود.
بر اساس گزارشهای میدانی از بیمارستانهای تهران در جریان درگیریهای اخیر، تیمهای درمانی برای کاهش اثرات روانی جنگ بر کودکان، فعالیتهای تفریحی و بازیهای گروهی را در بخشهای کودکان راهاندازی کردهاند. این اقدامات ساده، توانسته لحظاتی از شادی را برای کودکانی که در ترس و استرس دائمی به سر میبرند، به ارمغان بیاورد.
چه بازیهایی مفید هستند؟
- نقاشی و رنگآمیزی: از کودک بخواهید احساساتش را نقاشی کند. نگران زیبا بودن نقاشی نباشید. هدف، تخلیه هیجانی است.
- لگو: این بازیها به کودک حس کنترل و خلاقیت میدهند. وقتی کودک میتواند چیزی بسازد، احساس قدرت میکند ما در فروشگاه لگو نوواتویز، در کنار شما هستیم.
- بازیهای نقشآفرینی: بگذارید کودک نقش “قهرمان” یا “نجاتدهنده” را بازی کند این کار به او حس عاملیت و کنترل میدهد این بازی میتواند در گوشی هم باشد اما باید استفاده از بازیهای موبایلی را کنترل کنید
- با کودک ورزش کنید یا به پارکهای نزدیک بروید: این فعالیتها سیستم عصبی کودک را آرام میکند.
از عللهای مهم ارتباط لگو با درمان کودک، میتوان به تاثیر این محصولات بر ذهن کودکان اشاره کرد حتی اگر رد حال حاضر شرایط خرید لگوهای جدید را ندارید با هر مدل لگویی که دارید او را ترغیب به بازی کنید و اگر تمایل به خرید دارد تیم لگو نوواتویز به صورت حضوری و آنلاین در خدمت شما والدین گرامی است و میتوانید پس از پایان این مقاله از محصولات ما دیدن کنید.
|
مشاهده محصولات لگو نوواتویز | با تنوع بالا در مدل و قیمت |
3- محدود کردن مواجهه با اخبار
کودکان نیازی به دیدن تصاویر دلخراش یا شنیدن جزئیات تلفات ندارند تلویزیون را خاموش کنید و اخبار را در زمانی که کودک در اتاق نیست، دنبال کنید. بهتر است رد این دوران برای کودکانتان فیلمهای کمدی یا انیمیشنهای شادیبخش پخش کنید همچنین خودتان گاهی در کنار او تماشا کنید. این باعث میشود تا کودک احساس تنهایی و دور بودن از ماجرا را پیدا نکند و فکر کنید ریتم شرایط برای همه افراد خانواده یکسان است.
پاسخ به سوالات رایج کودکان در زمان جنگ
در ادامه برای کمک بیشتر به شما عزیزان و مدیریت کودکان در زمان جنگ، برخی از مهمترین اضطراب ذهنی کودکان و سوالات اساسی آنها را همراه با پاسخ صحیح آوردهایم. در نظر داشته باشید همانطور که بالاتر اشاره کردیم این پاسخها یکتا نیست و براساس سوالات ذهنی کودک شما و سطح اطلاعات فعلی او از شرایط، دستخوش تغییر خواهد شد.
| سوال کودک | پاسخ به کودک زیر ۷ سال | پاسخ به کودک ۷ تا ۱۲ سال | پاسخ به نوجوان |
|---|---|---|---|
| آیا ما میمیریم؟ | نه عزیزم. من اینجام که ازت محافظت کنم. هیچی به تو نمیرسه. | همه ما تلاش میکنیم که هیچ خطری بهمون نرسه. احتمال خیلی کمی داره که این اتفاق بیافته، ولی من همیشه کنارتم. | احتمالش کمه، ولی نمیشه صد درصد گفت. کاری که میتونیم بکنیم اینه که برنامه داشته باشیم و تا جایی که میتونیم خودمون رو امن نگه داریم. |
| چرا این جنگ اتفاق افتاد؟ | بعضی آدمها انتخابهای بدی میکنند و دعوا راه میاندازند. ما هیچ تقصیری نداریم. | درگیری بین کشورها دلایل پیچیدهای داره که حتی بزرگترها هم گاهی متوجه نمیشن. مهم اینه که ما تقصیری نداریم. | (توضیح مختصر و واقعبینانه بر اساس اطلاعات موثق) |
| کی تموم میشه؟ | به زودی انشاالله. تا اون موقع من کنارت هستم. | نمیدونم دقیقا کی، ولی خیلی از آدمهای خوب دارن تلاش میکنند که زودتر تمومش کنن. | هیچکس نمیدونه، اما خبرهای خوبی از مذاکرات صلح میرسه. |
| چرا باید بریم جای امن بریم؟ | برای اینکه یک جای خیلی امن بریم که صداهای بلند به ما نرسه. مثل یک قلعه بزرگ. | برای اینکه اگر اتفاقی بیافته، ما در امنترین جای ممکن باشیم. این یه قانون برای حفاظت از خودمونه. | برای کاهش ریسک. هر چقدر بیشتر احتیاط کنیم، شانس کمتری برای آسیب دیدن داریم. |
این را بدانید که جنگ فقط معطوف به زمانی نیست که بمبها در حال سقوط هستند زیرا آثار مخربی که بر ذهن کودکان میگذارد پس از پایان بمبباران نیز ادامه دارد.
پیام امید برای گذر از این روزها؛ خندههایمان برمیگردند
جنگ تمام میشود روزی میرسد که صدای انفجار جای خود را به صدای بازی کودکان میدهد روزی میرسد که کودکان دوباره بدون ترس به مدرسه میروند، در پارک بازی میکنند و رویاهای بزرگ در سر میپرورانند.
اما تا آن روز، ما وظیفه داریم که سپر روانی کودکانمان باشیم نه با انکار واقعیت، نه با وحشت افراطی، بلکه با حضور آرام، عشق بیقید و شرط، و اقدامات عملی.هر بار که به کودک میگویید «کنارتم»، هر بار که برایش قصه میگویید، هر بار که به او اجازه میدهید احساساتش را بیان کند، یک قدم به التیام زخمهای جنگ نزدیکتر میشوید.
کودکان ما ممکن است جنگ را ببینند، صدای بمب را بشنوند و ترس را تجربه کنند، اما اگر ما در کنارشان باشیم، جنگ نمیتواند کودکی آنها را ازشان بگیرد.به یاد داشته باشید: زخمهای روانی قابل التیام هستند لبخند دوباره بر لب کودکان باز خواهد گشت. و ما، به عنوان والدین، معماران اصلی این التیام خواهیم بود
از این محصولات جذاب نیز دیدن کنید:
